Voor onze plaatselijke krant schrijf ik af en toe een aanbeveling/recensie over een boek voor in de rubriek ‘Voor de lezer’. Zoals het vaak met die dingen gaat, kost het an sich niet veel tijd om een stukje tekst op papier te zetten, maar als ik dan weer aan de beurt ben, is het vaak ‘ai, oke, ja, dat moet dan even tussendoor.’ Het helpt bij mij ook niet om zoiets ruim van te voren te vragen, want ik werk toch het beste met deadlines.
Ik zit momenteel behoorlijk met mijn hoofd in de druiven: ik heb vanavond mijn wijnexamen. Ik ben blij dat ik er dan vanaf ben, want ik kan ook over niets anders meer denken en praten.
Toen de rubriek ‘Voor de lezer’ tussendoor kwam, had ik dus eigenlijk gevoel dat ik niets anders kon doen dan leren. Maar goed, wie a zegt moet ook b zeggen, dus ik dacht ik schrijf wel een stukje. Aanvankelijk wilde ik schrijven over Ik was dat meisje van Anne-Mieke Backer in combinatie met Spel en tijdverdrijf van James Salter. Maar dat durfde ik niet zo goed. Ik wist ook niet precies wat mijn aanbeveling dan zou moeten zijn.
En toen had ik een mild erlebnis-moment. The Grapes of Wrath (De druiven der gramschap) van John Steinbeck. Druiven! Akelige druiven!
Het punt met een stukje tekst schrijven is dat je er wel echt even voor moet gaan zitten: er moet structuur in je verhaal zitten, en je moet iets te zeggen hebben. Daarnaast moet ik de hele tijd dealen met gevoelens als, wat bagger, wat slecht, wat langdradig. En dan toch doorgaan, terwijl ik er eigenlijk de brui aan wil geven. Tegelijkertijd weet je dat de krant met een dag of twee in de oud-papierbak belandt, dus waarvoor al die moeite? (Het kan overigens ook een bevrijding zijn, want: met een dag is iedereen het vergeten).
Maar, om mijn aanbeveling voor De druiven der gramschap toch te vereeuwigen, hieronder nog een keer.
Aanstaande maandag heb ik mijn wijnexamen voor de WSET level 2 cursus. Naast algemene kennis over wijngaarden en wijnmaaktechnieken, moet ik ook zo’n 30 verschillende druivensoorten kennen, met hun karakteristieken, (theoretisch dan, blindproeven hoeft nog niet) en weten welke gebieden en villages welke druiven mogen telen. Na dagen van alleen maar bezig zijn met druiven, werd ik een beetje tureluurs van die druiven.
Het kan dan ook niet anders dat ik moest denken aan De druiven der gramschap van John Steinbeck, een boek dat ik een tijdje geleden las, ook al gaat het boek niet per se over druiven.
De druiven der gramschap is scherpe aanklacht tegen sociale en economische ongelijkheid, en het verhaal speelt zich af in Amerika ten tijde van de Grote Depressie, (de economische crisis in de jaren dertig van de vorige eeuw). Alhoewel het verhaal bijna honderd jaar oud is, is het nog verrassend actueel. We volgen de Joads, een familie van 10 personen, die van hun land in Oklahoma worden verdreven en naar Californië trekken in de hoop op een beter leven. Ze kopen van hun laatste geld een grote truck, pakken huis en haard in, opa en oma erbij in, en vertrekken naar het paradijselijke Californië.
In een feelgoodmovie zou dit een opwindende roadtrip kunnen zijn, maar dat is het zeker niet het geval. Dit voelt veel urgenter. Dit is een reis van alles of niets. Want, geen werk betekent geen geld, geen geld betekent geen eten, geen brandstof, geen medicijnen, en zelfs geen geld voor een waardige begrafenis. Voor de Joads is de grens tussen erbovenop komen en ten onder gaan flinterdun.
En toch, toch is dit geen verhaal zonder hoop. Ja, het is hopeloos hoe systemen zo zijn ingericht dat sommigen alles hebben, en anderen niets. Maar dan mag je als lezer mee op reis met de Joads en leer en lees je over menselijke waardigheid en veerkracht in tijden waarin alles verloren lijkt.
Steinbeck maakt mensen van zijn personages. Mensen die normaal gesproken geen stem krijgen: de arbeidsmigranten, de armen, de slachtoffers van uitbuiting. En tegelijkertijd zijn ze zoveel meer dan dat: het is een vader die wil werken voor eten voor zijn gezin. Het is een moeder die wil dat haar kinderen netjes, beleefd en gastvrij zijn tegenover anderen; het is een zoon met dromen en ambities voor een beter leven. Het is een oom die zich schuldig voelt om de dood van zijn vrouw, en tegen beter weten in niet van de drank af kan blijven. Het kan niet anders dan dat je van de Joads gaat houden, en dat doet Steinbeck heel knap.
In de Druiven der gramschap lees je wat het is om mens te zijn in een onmenselijke situatie.